Dość często w mediach społecznościowych możemy zauważyć porady influencerów o tym, że jeżeli czegoś bardzo chcemy to ciężką pracą to osiągniemy. Nieraz podają swój przykład i namawiają do tego, że Ty też możesz to zrobić! Czy aby na pewno?Pozytywnym aspektem jest zachęta i motywacja do działania. Ale co się stanie jak dana osoba ciężko pracując nie osiągnie tego celu?

Warto pochylić się nad nauką i sięgnąć po Uwarunkowania rozwoju motorycznego człowieka, cytując Leonarda da Vinci „… zrozumieć czym jest człowiek, czym jest życie i czym jest zdrowie, i w jaki sposób równowaga i harmonia tych elementów je podtrzymuje.”

Rozwój człowieka uzależniony jest od współdziałania i zachodzących interakcji między czynnikami genetycznymi oraz środowiskowymi!

Dziecko posiada przekazany przez rodziców genotyp, który jest indywidualny i niepowtarzalny oraz zestaw cech morfo-funkcjonalnych określanych fenotypem, który jest wykształcony na bazie genotypu w trakcie rozwoju osobniczego poprzez działanie czynników środowiskowych. [1]

Możemy wyróżnić następujące czynniki rozwoju fizycznego:
• genetyczne – determinanty: cechy dziedziczone po rodzicach, genotyp,
• niegenetyczne matki – stymulatory: środowisko wewnętrzne, kolejność ciąży, tryb życia matki itp.,
• modyfikatory: czynniki biogeograficzne i społeczno – ekonomiczne,
• tryb życia.

Uwarunkowania genetyczne

W przypadku zdolności fizyczno – motorycznych mamy do czynienia z wielogenowym sposobem dziedziczenia. Z tego względu o danej cesze organizmu decyduje sumowanie działania wielu genów.

Oceniając genetyczne uwarunkowania zdolności fizyczno – motorycznych (predyspozycji), szacuje się, że są one najwyższe w przypadku:
• zdolności szybkościowych (wysokie korelacje),
oraz niższe korelacje dla:
• zdolności wytrzymałościowych,
• zdolności koordynacyjnych,
• zdolności siłowych.

Ważnym aspektem jest również zjawisko wytrenowalności. Pod wpływem zbliżonych obciążeń treningowych występują znaczne indywidualne różnice w zakresie zmian fenotypowych. Mogą one wynikać z płci, wieku czy poziomu sprawności fizycznej oraz wcześniejszych doświadczeń przed podjęciem treningu. [2]

Uwarunkowania Środowiskowe

Badania dotyczące związków zachodzących między czynnikami zewnętrznymi, a uzyskanym poziomem rozwoju fizycznego wskazują istotną role jaką odgrywają czynniki środowiskowe w kształtowaniu rozwoju.

W obrębie czynników zewnętrznych wyróżniamy:
• Czynniki biogeograficzne (naturalne)
  ◦ otaczająca fauna i flora,
  ◦ wysokość nad poziomem morza, ukształtowanie terenu,
  ◦ klimat ( temperatura, wilgotność, ciśnienie),
  ◦ zanieczyszczenie środowiska,
• Czynniki społeczno – ekonomiczne (kulturowe)
  ◦ wielkość miejsca zamieszkania (wieś, małe miasto, duże miasto),
  ◦ zamożność regionu, infrastruktura,
  ◦ tradycje i zwyczaje regionu,
  ◦ wiedza, świadomość, kultura,
  ◦ liczba dzieci w rodzinie,
  ◦ zamożność rodziny,
  ◦ wykształcenie, kultura i świadomość rodziców,
• Tryb życia
  ◦ odżywianie,
  ◦ aktywność fizyczna i umysłowa,
  ◦ praca, odpoczynek, sen higiena. [3]

Uwarunkowania morfologiczne

Budowa somatyczna jest jednym z elementów współdecydujących o poziomie sportowym i sprawności fizycznej zawodników. Jest ona istotnym elementem warunkującym aktualne i potencjalne osiągnięcia sportowe oraz stanowi bardzo ważne kryterium somatyczne na etapie doboru i selekcji w sporcie.

Somatyczne uwarunkowania sprawności fizycznej obejmują analizę takich predyspozycji jak: wielkość i kształt ciała człowieka, proporcje między poszczególnymi segmentami ciała oraz poziom rozwoju składowych masy ciała.

Analiza parametrów somatycznych wykorzystywana jest, m.in. w:
• naborze i selekcji do różnych dyscyplin sportowych,
• obserwacji efektywności podjętych działań,
• monitorowaniu poziomu kondycji biologicznej grup społecznych,
• przygotowaniu kompleksowej i zindywidualizowanej oceny sprawności fizycznej.

Podstawowe cechy organizmu umożliwiające charakterystykę somatyczną badanych, czyli:
• masa ciała,
• wysokość ciała.

Dodatkowo parametry somatyczne umożliwiające prowadzenie analizy związków budowy somatycznej ze sprawnością fizyczną człowieka:
• cechy szerokościowe i długościowe kości,
• obwody ciała,
• składowe masy ciała. [4]

Podsumowanie

Motywacyjne hasła w sporcie: „Możesz wszystko!” będą na pewno dobrą zachętą do działania. Jednak jeżeli spojrzymy szerzej na temat to okaże się, że możemy nie uzyskać celu pomimo ciężkiej pracy.

Owszem możemy trenować każdą dyscyplinę sportu i czerpać z tego radość i satysfakcję. Możemy również osiągać pewne wyniki, które będą nas zadowalały. To jest często najważniejsze, szczególnie u osób trenujących rekreacyjnie!

Jednak jeżeli chcemy faktycznie osiągnąć wysoki poziom i dobre wyniki sportowe, może okazać się, że mimo ciężkiej pracy nie możemy zrealizować naszych założeń. Wynikać to będzie z naszych uwarunkowań fizyczno – motorycznych, które każdy ma inne.

Na rozwój zdolności fizyczno – motorycznych ma wpływ wiele czynników:

• odziedziczone właściwości osobnicze (cechy dziedziczne po rodzicach),
• sprawność zmysłów (uwarunkowania odbierania i przetwarzania bodźców),
• uzdolnienia ruchowe (zdolności szybkościowe, wytrzymałościowe, siłowe, koordynacyjne),
• typ budowy ciała (szerokość i długość kości, wzrost, masa ciała),
• uwarunkowania psychologiczne (liczba dzieci w rodzinie, zamożność, wykształcenie, kultura, praca),
• wpływy środowiska zewnętrznego (otaczająca fauna i flora, klimat, ukształtowanie terenu),
• czynniki społeczno – ekonomiczne (wielkość miejsca zamieszkania, zamożność regionu, tradycje i zwyczaje, świadomość i wiedza).

Łukasz Zimny

Bibliografia:
[1] Fugiel J., Czajka K., Posłuszny P., Sławińska T., Motoryczność człowieka – Podstawowe zagadnienia z antropomotoryki, MedPharm, Wrocław 2017
[2] Osiński W., Antropomotoryka, AWF, Poznań 2003
[3] Wolański N., Rozwój biologiczny człowieka, PWN, Warszawa 2012
[4] Heymsfield S. at al., Human body composition, Human Kinetics, Champaign 2005